Siber Dolandırıcılık Suçu: TCK m.158/1-f Kapsamı ve Uygulamaları:

         Günümüzde siber ortamda işlenen suçlar, ceza hukuku normlarının klasik uygulama alanlarının ötesine geçmiştir. Bu değişim, sadece suçların çeşitlenmesine değil aynı zamanda suçun unsurlarının yeniden yorumlanmasına da yol açmıştır. Türk Ceza Kanunu’nun 158/1-f maddesi, dolandırıcılık suçunun bilişim sistemleri veya bankacılık araçlarının araç olarak kullanılması suretiyle işlenmesini nitelikli hâl olarak düzenler. Bu madde, suçun bilişim alanındaki spesifik karakterini hukuk sistemine entegre etmeyi amaçlar.

         Türk Ceza Kanunu’nun 158. maddesi, dolandırıcılık suçunun nitelikli hâllerini düzenler ve f bendi şöyle tanımlar:

“Bilişim sistemleri, banka veya kredi kurumlarının araç olarak kullanılması suretiyle dolandırıcılık suçunu işlemek.”

Bu hüküm, klasik dolandırıcılık suçunun ötesinde, failin suçun işlenmesinde bilgi teknolojileri veya finansal araçları fiilen kullanmasını arar. Hukuk doktrininde bu unsur, fail ile mağdur arasında doğrudan fiziksel iletişim bulunmadığı ve suçun dijital/finansal araçlar üzerinden yürütüldüğü hallerde suçun nitelikli unsuru olarak kabul edilir.

         “Bilişim sistemleri” kavramı yaygın bir şekilde SMS, e-posta, sosyal medya, internet ilan siteleri ve benzeri dijital altyapıları kapsar. Bu sistemler, hileli eylemin gerçekleştirilmesinde doğrudan ve etkin bir rol oynar; fail, mağduru aldatmak için bu sistemleri planlı şekilde kullanır. Dolayısıyla “araç olma” unsuru, sadece var olması değil, fiilen hile sürecine entegre olmasıyla ölçülür. Bu, suçun klasik hileden teknoloji entegrasyonuyla ayrılması için kritik bir unsurdur.

Suçun unsurlarını irdeleyecek olursak; Maddi unsur, failin mağdurun malvarlığını zararına sonuç oluşturacak şekilde hileli davranışlarla hareket etmesidir. Bu hile, bilişim sistemi veya banka aracılığıyla gerçekleştirilmelidir.

Manevi unsurda ise failin, aldatma ve bundan doğan haksız ekonomik çıkar sağlama kastı aranır. Kastın varlığı elbette somut delillerle tespit edilmelidir; sadece paranın bir hesaba gelmiş olması, kastın var olduğu ve gerçekleştiği manasını taşımaz, failin iradesinin aldatma yönünden değerlendirilmesi gerekir. Örneğin Yargıtay’ın yaklaşımına göre, hesabına gelen paradan dolayı herkesin otomatik suçlu sayılması hukuken kabul edilemez; kast somut olgularla desteklenmelidir.( Yargıtay 11.CD,2021/16966 E ., 2024/7470 K)

 

Aşağıda seçilmiş güncel Yargıtay kararları üzerinden tecridi bir değerlendirme sunulmuştur. Bu kararlar, suçun uygulamadaki yorumuna ışık tutar.

Yargıtay, bazı kararlarında bilişim unsuru ile klasik dolandırıcılığı ayıran ölçütlerin somut olarak belirlenmesini önemser. Örneğin bir vakada internet sistemi kullanılmasına rağmen yeterli kanıt olmaması durumunda, fiilin basit dolandırıcılık kapsamında kalması gerektiğine hükmetmiştir. Bu yaklaşım, bilişim unsurunun sadece var olması değil, fail tarafından aldatma mekanizmasına dahil edilmesini şart koşar.(Türkiye Barolar Birliği Dergisi, 161.Sayı)Syf.51)

Yargıtay 11. Ceza Dairesi kararında, failin çevrim içi ilan sitesi üzerinden otomobil satışı ilanı verdiği, mağdurdan kaparo aldığı ancak hiç ürün teslim etmediği olgusunda, internet ilanının bir bilişim sistemi aracı olarak kullanıldığı kabul edilmiştir. İlanda internet sisteminin aktif suç aracılığı rolü vurgulanmıştır ve bu, TCK m.158/1-f kapsamında nitelikli dolandırıcılık olarak değerlendirilmelidir. Benzer şekilde, villa kiralama ve tatil rezervasyon ilanlarında bankacılık transferi ve dijital ilan aracılığıyla mağdurlardan ödeme alınması da Yargıtay tarafından TCK m.158/1-f kapsamına giren hileli eylemler olarak kabul edilmiştir. Bu kararlar, bilişim sisteminin sadece ilan verme değil suçun icrasında aktif araç olarak rol aldığını vurgular.

         Yargıtay, bazı kararlarında bilişim unsuru ile klasik dolandırıcılığı ayıran ölçütlerin somut olarak belirlenmesini önemser. Örneğin bir vakada internet sistemi kullanılmasına rağmen yeterli kanıt olmaması durumunda, fiilin basit dolandırıcılık kapsamında kalması gerektiğine hükmetmiştir. Bu yaklaşım, bilişim unsurunun sadece var olması değil, fail tarafından aldatma mekanizmasına dahil edilmesini şart koşar.(* Türkiye Barolar Birliği Dergisi,161.Sayı, Syf.51)

         Hukuk doktrininde bu suçun nitelikli hâli ile ilgili iki ana tartışma ekseni vardır:

1.     Bilişim sisteminin rolü: Sadece iletişim aracı mı, yoksa suçun kurgulanmasında aktif araç mı?

2.     Kast ve delil standardı: Failin kastının sadece hesap hareketlerinden çıkarılması yeterli mi?

Birinci görüşe göre internetin pasif rolü, suçun nitelikli halini doğurmayabilir; ikinci görüş ise bilişim sisteminin aktif olarak hile kurma aşamasında kullanılması gerektiğini savunur. Bu tartışma, Yargıtay içtihatlarında somut olaylarla çözülmeye çalışılmaktadır.

Bilişim sistemleri veya bankacılık araçlarının kullanılması suretiyle dolandırıcılık suçu, TCK m.158/1-f kapsamında klasik dolandırıcılıktan ayrılarak teknolojinin suça etkisini hukuken somutlaştırır. Bu suçun unsurları_hile, failin kastı, mağdurun iradesinin zayıflatılması_ sağlam bir delil standardıyla değerlendirilmelidir.

Yargıtay içtihatları göstermektedir ki, internet ilanları, online rezervasyonlar ve benzeri bilişim aracıyla gerçekleştirilen dolandırıcılık olaylarında suçun nitelikli hâli sıkça kabul edilmektedir; ancak failin davranışlarının  belirlenmesi gerektiği de yargı tarafından vurgulanmıştır.

Yargıtay  11. Ceza Dairesi, 04.06.2024 tarihli 2024/7470 K sayılı ilamında Sanığın, tanıdığı birine güvenerek banka hesabını kullandırdığı, ancak bu hesaptan dolandırıcılık suçundan elde edilen paradan hiçbir maddi menfaat elde etmediği belirlenmiş dolayısıyla sanığın dolandırıcılık suçuna müşterek fail ya da yardım eden kişi olarak katıldığına dair yeterli, kesin ve inandırıcı delil bulunmadığı gerekçesiyle, mahkûmiyet hükmünü bozarak beraat kararı verilmesi gerektiğine hükmetmiştir. Benzer nitelikte ve özellikle kast unsurunun irdelenerek sanık lehine verilmiş kararları da bulunmaktadır.